تجربه تلخ نزدیکی ایران به اروپا در دوران اصلاحات مقابل دیدگان دکتر روحانی
اما در این میان روابط ایران و انگلستان دوباره به بحث مهمی تبدیل شده است، بحثی که به نظر میرسد نهایتا عملیاتی نیز خواهد شد.
دیوید کامرون نخست وزیر انگلیس چند روز قبل در نامهای به حسن روحانی، رئیس جمهور جدید ایران ابراز امیدواری کرده که انتخاب وی فرصت جدیدی برای بهبود روابط میان لندن و تهران باشد. کامرون در این نامه نوشته است: «تهران میتواند راه متفاوتی را در آینده انتخاب کرده و به دنبال بهبود روابط میان تهران و لندن باشد و هر دو طرف در این مسیر گام به گام پیش روند».
این پیام نتیجه پالسهای مثبت دولت جدید به غرب است. اما آیا سابقه روابط ایران و اروپا در زمانی که سید محمد خاتمی که بسیار بیشتر از روحانی اهل تعامل و گفتگو بود، میتواند ما را به بهبود روابط ایران و اروپا امیدوار کند؟
برای بررسی این سوال، برخی تلاشها و سرانجام آنها در دولت اصلاحات برای برقراری روابط مستحکم با اروپا در ادامه میآید. لازم به ذکر است که در 21 فروردین 1376 یعنی در آخرین ماههای ریاست جمهوری هاشمی، کشورهای اروپایی سفرای خود را پس از رای دادگاه میکونوس که ماجرایی مفصل است، از ایران فراخوانده بودند و اوج تنش میان ابران و این کشورها حاکم بود.
با روی کار آمدم خاتمی در سال 1376 روابط ایران و اروپا گسترش یافت:
- لامبرتو دینی وزیرخارجه ایتالیا در اسفند 76 به تهران آمد.
- رومانو پرودی نخست وزیر وقت ایتالیا در اوایل تیر 76 به تهران آمد.
- اعضای هیئت تروئیکای اتحادیه اروپا برای آغاز مذاکرات فراگیر در اواخر تیر 77 به تهران آمدند.
- اوروردین وزیر خارجه فرانسه در مرداد 77 به تهران آمد.
- خاتمی در شهریور 77 و در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل، قضیه سلمان رشدی را به توجه به ماهیت فقهی فتوای امام خمینی، تمام شده تلقی کرد.این فتوا سایه سنگینی بر روابط ایران و اروپا انداخته بود.
- در 4 شهریور 77 کمال خرازی وزیر خارجه ایران و همتای انگلیسیاش رابین کوک، بیانیه مشترکی با لحن و محتوای آشتی جویانه صادر کردند.
- خاتمی در اسفند 77 از ایتالیا دیدار کرد.
- خاتمی در اوایل آبان 78 به فرانسه رفت.
- خاتمی در تیر 79 به آلمان رفت.
- خاتمی در اسفند 80 به اتریش و یونان رفت.
- و ...
در همه این سالها اگرچه ایران در پی توسعه روابط خود با اروپا بود و اروپاییها هم در زمانهایی همراه ایران میشدند اما نوعی وادادگی از سوی دولت هفتم و هشتم به ریاست خاتمی به اروپاییها مشاهده میشود. در نهایت وقتی ایران به اندازه کافی نیت خالصانه خود را برای توسعه روابط با اروپاییها از هر راه ممکن نشان داده بود، آنها بحث مبارزه با تروریسم و حقوق بشر و ... را بهانه کردند. از سال 1382 نیز در اثر آشکار شدن فعالیتهای هستهای ایران، گفتگوهای فراگیر که حاصل تلاشهای شبانه روزی وزارت خارجه دولت اصلاحات بود، جای خود را به گفتگوهای مشروط داد به گونهای که اتحادیه اروپا در خرداد 82 با صدور بیانیهای به صراحت بیان داشت که گفتگوی این اتحادیه با جمهوری اسلامی مشروط و منوط به اقدامات مثبت این کشور در حوزههای حقوق بشر، عدم گسترش سلاحهای هستهای و فرایند صلح اعراب و اسرائیل است. از این تاریخ به بعد دولت خاتمی در مسیر اعتماد سازی یک طرفه قرار گرفت و فوقع ما وقع ...
اینها تلاش 8 ساله خاتمی برای تنش زدایی با اروپاییها بود که آخرش به شرطگذاری آنها برای ما تمام شد. هیچ کس مخالف این نیست که دولت جدید به ریاست دکتر روحانی به سمت اروپاییها حرکت کند. اینکه ایران بتواند با آنها روابطی مبتنی بر منافع ملی و عزت کشور داشته باشد بسیار مطلوب است. اما یک دغدغه است که در این میان بسیار آزار دهنده است و آنهم توصیه رهبری در جلسه با کارگزاران نظام در ماه رمضان امسال و احتمال نادیده گرفتن آن از سوی دولت جدید میباشد:«تعامل با دنیا به شرط فراموش نکردن سابقه خصومت کشورها با ایران»
اگر این توصیه مد نظر مردان سیاست خارجی دولت روحانی باشد، میشود به اروپا هم نزدیک شد بیانکه عزت کشور خدشه دار شود. و اگر این توصیه سرلوحه قرار نگرفت، همان بهتر که نامه دیوید کامرون به روحانی، برای همیشه بیپاسخ بماند.
منبع/شیرازه